काठमाडौ । भाद्र २३ गते भएको जेन–जीहरुको विरोध प्रदर्शन र २४ भाद्रमै भएको सिंहदरबारसहित सर्बोच्च अदालत, राष्ट्रपति कार्यालय, प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवास, जिल्ला अदालत, संसद भवन, विशेष अदालत, सडक विभागलगायत राजनीतिक दलका शिर्ष नेताहरुको निजी निवासमा आगजनी गरियो ।
जेन–जीले भाद्र २३ गते १ः३० बजे नै विज्ञप्ति नै प्रकाशित गर्दै आफ्नो विरोध प्रदर्शन सफल भएको र विरोध प्रदर्शनमा घुसपैठ भएको भन्दै विद्यार्थी जेन–जीहरुलाई आ आफ्ना घर फर्किन जानकारी गराएको थियो । तर केही जेन–जीहरु घर फर्किन नपाउँदै संसद भवन बानेश्वरमा आन्दोलनले उग्ररुप लियो । केही व्यक्तिहरु संसद भवनभित्र पसेर संसद भवनमा आगो लगाउन थाले भने केहीले पर्खाल नै भत्कउान थालेपछि त्यहाँ गोली चल्यो । तर, आजसम्म गोली कसले चलायो ? प्रहरी कि अरुले नै भन्ने एकीन हुन सकेको छैन ।
भाद्र २३ गते सुरक्षाकर्मी नराम्रोसँग चुकेको प्रष्ट रुपमै देखिन्छ । विरोध प्रदर्शनमा ठुलो संख्या सहभागि भएको हुँदा त्यहाँ सुरक्षाकर्मीहरुको संख्या न्यून रहेको थियो । जेन–जीहरुले विरोध प्रदर्शन गर्न स्थानीय प्रशासन, सिडियो कार्यालय काठमाडौको अनुमति लिँदा सिडियोले प्रदर्शनकारीलाई संसद भवनसम्मै जाने अनुमति किन दिए ? अन्य बेलामा शेराटन होटल अगाडिसम्म मात्र जान दिने गरिएको थियो । तर, जेन–जीहरुको विरोध प्रदर्शनलाई संसद भवनसम्म जान दिने अनुमति दिने तर सुरक्षाकर्मीहरुको उपस्थिति न्यून तैथान गर्नुको रहस्य के थियो ?
भाद्र २३ गते नै गोली चलिसकेपछि सुरक्षा निकायले भोलीपल्ट अर्थात भाद्र २४ गते विरोध प्रदर्शन हुन सक्छ भन्ने आंकलन गरेर किन सम्वेदनशिल क्षेत्रमा प्रर्याप्त मात्रामा सुरक्षाकर्मी तैनाथ गरेन । २४ भाद्रमा विहानै देखि विरोध प्रदर्शनका लागि मानिसहरु जम्मा हुँदै थिए तर सुरक्षा निकायले सम्बन्धित क्षेत्रमा सुरक्षाकर्मी खटाउन सकेन वा चाहेन ? सिंहदरबारमा आगजनी हुँदा सुरक्षाकर्मी हाँ थिए ? उनीहरुले प्रत्येक मिनेटमा खबर लिईरहेका भएपनि किन सिंहदरबार बचाउनका लागि उनीहरु सक्रिय भएनन् । सिंहदरबारको सुरक्षा गर्न सिंहदरबारभित्रै सेनाको गण रहेको छ । त्यो गणका सैनिकलाई किन परिचालन गरिएन ? सिंहदरबारको आगो तीनदिनमा मात्र निभाईयो त्यसदिन किन काठमाडौ महानगरपालिकाका दमकलहरु प्रयोग गरिएन ? काठमाडौ महानगरपालिका मेयर बालेन शाहले सिंहदरबारमा लागो लगाईदिन्छु भन्दै निकै पहिला नै स्टाटर्समार्फत सरकारलाई जानकारी गराएका थिए तर सुरक्षा निकायले साहको भनाईप्रति किन चासो राखेन ? फेसबुक मार्फत स्टाटस लेखेका बालेन साहको नियन्त्रणमा रहेको काठमाडौ महानगरका दमकलहरु ३ दिनपछि जब सिंहदरबार सर्बोच्च अदालत ध्वस्त भए अनि दुनियाँलाई देखाउनका लागि मात्र दमकल प्रयोग गरियो । बालेन साहले भिडले गर्दा दमलक प्रयोग गर्न नसकिएको अभिव्यक्ति झण्डै एक महिनापछि दिएका छन् तर ललितपुर महानगरपालिका दमकल कसरी आए त ? सर्बोच्च अदालतको आगो ललितपुर महानगरपालिकाका दमकलले निभाएको हो साहको दमकलले होइन ।
भाद्र २३ र २४ को विरोध प्रदर्शन र आगजनी पछि तत्कालिन प्रधानमन्त्री केपी ओलीले पदबाट राजिनामा दिईसकेपछि मुलुक सरकारविहिन अवस्थामा रह्यो । त्यसबेला स्थायी सरकार भनिने निजामतितर्फका मुख्य सचिवले समेत आफ्नो भूमिका निभाएनन् । सरकारका मुख्य सचिव, संसद सचिवालयका महासचिव सहित सरकारका सचिवहरु संसदको राज्यव्यवस्था तथा सुशासन समितिले पारित गरेको कुलिङ अफ पिरियडको विपक्षमा रहेकोले उनीहरुले अन्तिम समयमा तत्कालीन ओली सरकारलाई सहयोग गरेनन् ।
सुरक्षा निकायपनि मुख्य सचिवको पक्षमा रहेको सुरक्षा निकायको भाद्र २३ र २४ गतेको व्यवहारले देखाएको छ । भाद्र २७ गते राष्ट्रपतिबाट र संविधानको उल्लंघन गर्दै जेन–जी र बालेन साहको सिफारिसमा सर्बोच्च अदालतका पूर्व प्रधान्यायाधिश सुशिला कार्कीलाई प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरियो । अहिलेसम्म प्रधानमन्त्री कार्कीले मन्त्रिपरिषद्लाई पूर्णता दिन सकेकी छैनन् । जेन–जीको विरोध प्रदर्शनमा प्रदर्शनकारीलाई पानी बाँड्न आएको बताउने सुदन गुरुङ कसरी एकाएक जेन–जीको नेता बने ? जेन–जीहरुका झण्डै ४० वटा समूह रहेका छन् । यी मध्येका केही समूहलाई बालेन साहले प्रयोग गरेका छन् भने केहीलाई सुदन गुरुङले प्रयोग गरेर आफ्नो राजनीतिक स्वार्थ पूरा गरिरहेका छन् । अहिले गुरुङले पूर्व प्रधानमन्त्री ओली र तत्कालन गृहमन्त्री रमेश लेखकलाई तत्काल पक्राउ गरी थुनामा राख्नुपर्ने माग गर्दै प्रधानमन्त्री कार्की र मन्त्रीहरुलाई धम्कीको भाषा प्रयोग गरिहँदा समेत प्रधानमन्त्री कार्की मौन रहनुको अर्थ के ?
अहिलेको मन्त्रिपरिषद्मा बालेन साहका कानुनी सल्लाहकार ओम प्रकाश अर्याललाई गृहमन्त्री बनाईएकोले गर्दा मन्त्रिपरिषद्मा अर्याल नै हावी भएको र उनैको निर्देशनमा सुदन गुरुङले ओली र लेखकलाई तत्काल पक्राउ गर्नुपर्ने माग गरिरहेका छन् । फागुन २१ गते निर्वाचनको मिति घोषणा भैसकेको भएपनि आजसम्म कार्की सरकारले राजनीतिक दलहरुसँग सामान्य छलफलसम्म गर्न सकेको छैन ।
सुदन गुरुङको निर्देशन मान्न के सरकारी संयन्त्र कार्की सरकार बाध्य भएको हो त ? उच्च तहका सरकारी कर्मचारीहरुलाई निर्देशन दिने हैसियत गुरुङको कसरी भयो ? यी सबै कारणहरुले गर्दा प्रष्ट हुन्छ जेन–जीहरुलाई देखाएर अर्याल लगायतको साह र गुरुङ समूह आफ्ना स्वार्थ पूरा गर्न लागि परेका छन् भनेर । कार्की सरकारले भाद्र २३ र २४ गते भएको घटनाको छानविन गर्न उच्चस्तरीय जाँचबुझ आयोग गठन गरेको छ ।
सो आयोगको अध्यक्षमा पूर्व न्यायाधिश गौरीबहादुर कार्कीलाई राखिएकोमा त्यसको व्यापक विरोध भएको छ । कार्कीले आयोगको अध्यक्षमा नियुक्त हुनुअघि नै तत्कालिन प्रधानमन्त्री केपी ओली र तत्कालिन गृहमन्त्री रमेश लेखकलाई पक्राउ गरी हत्याको अभियोगमा मुद्दा चलाइनुपर्दछ भन्ने स्टाटस लेखेका थिए । उनले लेखेको प्राय सबै स्टासहरु विवादास्पद रहेकाले गर्दा उनलाई जाँचबुझ आयोगको अध्यक्षबाट हटाउनुपर्ने माग बढ्दै गएको छ भने नेपाल बारले समेत कार्कीको निष्पक्षतामाथि नै प्रश्न उठाएको छ ।
सुदन गुरुङले कार्कीलाई केही दिन पहिले कार्कीले नै तयार पारि दिएको ज्ञापनपत्र बुझाएका थिए सो ज्ञापनपत्रमा ओली र लेखकलाई तत्काल पक्राउ गरी थुनामा राख्नुपर्ने माग गरे बमोजिम ज्ञापनपत्र बुझेको एक घण्टाभित्र ओली र लेखकलाई पक्राउ गर्न आयोगको अनुमति नचाहिने भन्दै विज्ञप्ति नै सार्वजनिक कार्कीले गराएका थिए ।
यी सबै कारणहरुलाई राजनीतिक दलहरुले सुक्ष्म रुपमा हेरिरहेको हुनाले र आजसम्म सरकारले राजनीतिक दलहरुसँग निर्वाचनका सन्दर्भमा कुनै छलफल, बहससम्म नगरेको हुनाले कार्की सरकार निर्वाचन भनिरहने तर निर्वाचन नगराउने पक्षमा रहेको जस्तो देखिएको छ । राजनीतिक दलहरुको सहयोग र समर्थन विना निर्वाचन असम्भव रहेको छ ।
कांग्रेस, एमाले सहितका राजनीतिक दलहरुले आफ्ना नेता तथा कार्यकर्ताहरु सडकमा उतारेको अवस्थामा मुलुकको अवस्था कस्तो होला ? त्यसबेला जेन–जीको सिफारिसमा प्रधानमन्त्री र मन्त्री बनेकाहरुले के सरकार धान्न सक्छन् ? यी सबै कारणहरुले गर्दा पहिला सिंहदरबार जलाउँछु भन्ने बालेन साहलाई पक्राउ गरी उनीमाथि अनुसन्धान हुनु आवश्यक रहेको छ ।
विधिशास्त्रले पनि भन्दछन् कसैले कसैलाई मार्ने धम्की दिएकमा अर्कैले मारेपनि पहिलो धम्की दिनेलाई पक्राउ गरी सोधपुछ हुनुपर्दछ भनिएको छ । यसरी पछिल्लो समयमा जेन–जीहरुलाई देखाएर मुलुक विदेशीहरुको अखडा बनाउने र राष्ट्रवादी नेताहरु र राष्ट्रवादीहरुलाई समाप्त पार्ने खेलमा जेन–जीलाई देखाएर केही व्यक्तिहरु लागि परेको हो कि भन्ने आशंका समेत उब्जिएको हुनाले जेन–जीहरु सतर्क हुनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ ।