आज काठमाडौँमा सुरु हुने नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन विगतका भन्दा केही फरक हुने भएको छ।

गत पुसमा विशेष महाधिवेशनबाट विधानमा गरिएको संशोधन कार्यान्वयन गर्दै कांग्रेसले अहिले युवा, महिला तथा विभिन्न समुदायको प्रतिनिधित्वदेखि महाधिवेशन सञ्चालन र प्रचारशैलीसम्म नयाँ अभ्यास गर्न लागेको हाे। यसपटक कांग्रेस महाधिवेशनमा देखिने प्रमुख १८ नयाँ पक्ष यस्ता छन्:

१. ३५ वर्षमुनिका युवाको सुनिश्चित प्रतिनिधित्व यसपटक कांग्रेसले ३५ वर्षमुनिका युवालाई पार्टीको नेतृत्व संरचनामा सुनिश्चित प्रतिनिधित्वको व्यवस्था गरेको छ। वडादेखि केन्द्रसम्म युवाको सहभागिता बढाउने गरी विधानमै व्यवस्था गरिएको छ।

२. केन्द्रमा २१ युवा सदस्य केन्द्रीय कार्यसमितिमा ३५ वर्षमुनिका २१ जना युवा सदस्य निर्वाचित हुनेछन्। प्रदेशगत र खुला समूहबाट युवालाई केन्द्रीय नेतृत्वमा ल्याउने व्यवस्था गरिएको छ।

३. महिलाका लागि कम्तीमा एकतिहाइ प्रतिनिधित्व कांग्रेसका विभिन्न तहका कार्यसमितिमा महिलाको प्रतिनिधित्व कम्तीमा एकतिहाइ सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यसले वडादेखि केन्द्रसम्म महिला सहभागिता बढाउने लक्ष्य राखेको छ। ४. सहमहामन्त्रीको संख्या बढ्यो यसपटक कांग्रेसमा सहमहामन्त्रीको संख्या आठबाट बढाएर ११ पुर्‍याइएको छ। समावेशी समूहबाट निर्वाचित हुने तथा सभापतिबाट मनोनीत हुने व्यवस्था गरिएको छ।

५. ‘ल्याटरल इन्ट्री’को व्यवस्था राजनीतिमा लामो समयदेखि सक्रिय कार्यकर्तामात्र नभई विभिन्न पेसा, व्यवसाय र क्षेत्रमा विज्ञता हासिल गरेका व्यक्तिलाई पनि पार्टीको मूल नेतृत्वमा ल्याउने बाटो खोलिएको छ। यही व्यवस्थाअन्तर्गत सात जना केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित हुनेछन्।

६. विदेशस्थित कांग्रेसजनलाई केन्द्रमा प्रतिनिधित्व नेपाली जनसम्पर्क समितिबाट आएका महाधिवेशन प्रतिनिधिमध्येबाट छ जना केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित हुने व्यवस्था गरिएको छ। यसले विदेशमा रहेका कांग्रेससम्बद्ध नेपालीलाई केन्द्रीय संरचनामा औपचारिक स्थान दिनेछ।

७. समावेशी प्रतिनिधित्व थप फराकिलो अपाङ्गता भएका व्यक्ति, अल्पसंख्यक तथा पिछडिएको क्षेत्रको प्रतिनिधित्वलाई पनि केन्द्रीय समितिमा सुनिश्चित गर्ने गरी व्यवस्था गरिएको छ। त्यसैगरी श्रमिक र प्रजातन्त्र सेनानी तथा सहिद परिवार र द्धन्द्ध पिडितहरुको पनि प्रतिनिधित्वको सुनिश्चितता गरिएको छ ।

८. २३२ सदस्यीय केन्द्रीय संरचना नयाँ व्यवस्थाअनुसार कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमिति २३२ सदस्यीय बन्नेछ। १७१ जना निर्वाचित र ६१ जना सभापतिबाट मनोनीत हुने व्यवस्था छ।

९. प्यानल नबनाउने घोषणा यसपटक नेतृत्व चयनमा विगतमा जस्तो औपचारिक प्यानल बनाएर निर्वाचनमा जाने अभ्यास नगर्ने बताइएको छ। प्रतिनिधिले उम्मेदवार छनोटमा आफ्नो स्वविवेक प्रयोग गर्ने भनिएको छ।

१०. प्रदेशगत समूहमा बन्दसत्र करिब सात हजार प्रतिनिधिलाई एउटै हलमा राखेर छलफल गराउनेभन्दा छुट्टाछुट्टै समूह बनाएर राजनीतिक, सांगठनिक तथा नीतिगत दस्तावेजमाथि छलफल गराउने तयारी गरिएको छ।

११. तीनवटा संरचनामा बन्दसत्र खुलामञ्चमा हुने महाधिवेशनका बन्दसत्रका लागि तीनवटा ठूला संरचना तयार गरिएको छ। ठूलो संख्यामा रहेका प्रतिनिधिलाई व्यवस्थित रूपमा सहभागी गराउने उद्देश्यले यस्तो व्यवस्था गरिएको हो। छलफल चलाइने ती हलहरुको नाम हिमाल, पहाड र तराइ मधेश राखिएको छ।

१२. प्रतिवेदन डिजिटल रूपमा उपलब्ध महाधिवेशनका राजनीतिक तथा सांगठनिक दस्तावेज डिजिटल माध्यमबाट पनि प्रतिनिधिलाई उपलब्ध गराउने तयारी गरिएको छ। यसले कागजी दस्तावेजमा निर्भरता घटाउनेछ।

१३. छलफलको अभिलेख राखिने महाधिवेशनमा प्रतिनिधिले राखेका धारणा, सुझाव तथा बहसलाई अभिलेखका रूपमा सुरक्षित गर्ने तयारी छ। आएका सुझावलाई समेटेर अन्तिम दस्तावेज तयार गर्ने भनिएको छ।

१४. डिजिटल मतदानको प्रयास कांग्रेसले विद्युतीय मतदान प्रणाली प्रयोग गर्ने तयारी गरेको थियो। तर प्राविधिक तथा व्यवस्थापकीय कारणले अन्तिम समयमा परम्परागत मतदान प्रणालीमै जाने भएको छ।

१५. प्रचारशैलीमा परिवर्तन यसपटक काठमाडौंका विभिन्न ठाउँमा ठूला गेट, होर्डिङ बोर्ड, तोरण र अत्यधिक झण्डा राखेर प्रचार गर्ने शैलीलाई निरुत्साहित गरिएको छ। उम्मेदवारलाई डिजिटल माध्यमबाट प्रचार गर्न जोड दिइएको छ। उम्मेदवारहरुले पनि प्रर्चाहरु छाप्न र मतदानस्थलमा वितरण गर्न नपाइने भनिएको छ।

१६. उद्घाटन र बन्दसत्र एउटै स्थानमा कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको उद्घाटनसँगै बन्दसत्रसमेत काठमाडौंको खुलामञ्चमै गर्ने तयारी गरिएको छ। ठूलो संख्यामा प्रतिनिधि व्यवस्थापन गर्न त्यहीअनुसार संरचना निर्माण गरिएको छ।

१७. विपद्का कारण भड्किलो शैलीमा रोक देशले पछिल्लो समय ठूलो प्राकृतिक विपद् बेहोरेको सन्दर्भमा महाधिवेशनलाई अत्यधिक खर्चिलो र भड्किलो नबनाउने नीति कांग्रेसले लिएको छ। सहरभरि प्रचार सामग्री र सजावट गर्ने परम्परालाई यसपटक सीमित गरिएको छ।

१८. ‘कांग्रेस २.०’को बहस यसपटकको महाधिवेशनमा नेतृत्व चयनसँगै पार्टीको आगामी राजनीतिक दिशा, संगठन सुधार र नयाँ पुस्ताको भूमिकाबारे बहसलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ। ‘बदलियो कांग्रेस, बदल्छौँ देश’ र ‘कांग्रेस २.०’ जस्ता नारामार्फत पार्टीलाई नयाँ शैलीमा अघि बढाउने सन्देश दिइएको छ।

यसरी हेर्दा कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा नेतृत्व चयनसँगै संगठनको संरचना, प्रतिनिधित्व, बहस गर्ने शैली र प्रचार प्रणालीमै परिवर्तन ल्याउने प्रयास गरिएको देखिन्छ। युवा, पेशाकर्मी तथा श्रमिक र महिलाको सहभागिता बढाउनेदेखि विज्ञलाई पार्टीमा भित्र्याउने र विदेशस्थित कांग्रेसजनलाई केन्द्रमा प्रतिनिधित्व गराउनेसम्मका व्यवस्था यसपटकको महाधिवेशनका प्रमुख नयाँ पक्ष हुन्।