बंशीकुमार शर्मा
नेपाल, एउटा यस्तो देश हो जहाँ देवत्व धर्तीमा टेकेको अनुभव हुन्छ। हिमालयका काखमा फैलिएको, वैदिक ऋषिमुनिहरूको तपोभूमि, बौद्ध दर्शनको जन्मस्थल, किराँत बोन धर्मलम्वीको पबित्र भूमि अध्यात्म, सांस्कृतिक विविधता र प्राकृतिक सौन्दर्यको जिवन्त संगम हो । यहाँ हरेक पाइलामा शान्ति, परम्परा र सदभावनाको उज्यालो भूमि जाँहा अध्यात्म, आकर्षणको केन्द्र हो । नेपाल, विश्वको एक सानो तर समृद्ध राष्ट्र हो । यहाँ हिमालको काखमा बसेको शान्त सौन्दर्य, सांस्कृतिक वैभव, र अध्यात्मिक गहिराइ एकआपसमा समाहित छन् । प्रकृतिको अनुपम उपहारले भरिएको यो पुण्य भूमि केवल भौगोलिक दृष्टिले मात्र नभई मानवीय चेतनाको उचाइबाट पनि विशिष्ट छ । नेपाल साँचिकै ‘अध्यात्म, आकर्षण र अवसरको उज्यालो भूमि’ हो । नेपाल सनातनीहरुकोकेन्द्रस्थल हो ।
विश्वका प्राचीनतम धार्मिक परम्पराहरू हिन्र्दू , बौद्ध, किराँत, बोनधर्म लगाएत सनातनीहरुको उदगमस्थल हो । लुम्बिनी, भगवान बुद्धको जन्म भयो, आज विश्वभरका लाखौं मानिसको लागि आस्थाको केन्द्र बनेको छ । यस्तै, पशुपतिनाथ, मुक्तिनाथ, जनकपुरधाम, स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, वैजनाथ, वढिमालिका लगायतका स्थलहरूले नेपालको आध्यात्मिक गरिमा उजागर गर्छन् । यस्ता पवित्र स्थलहरूले नेपाललाई अध्यात्मको केन्द्र बनाएका छन् । नेपालको पुण्य भूमिमा सिद्ध पुरुषहरु,साधान गर्ने साधानरत महापुरुषहरु, साधु सन्तहरुको आकर्षणको भूमि हो । यहि भूमिमा वसेर ऋषी महर्षिहरुले लोक कल्यानको लागि ग्रन्थहरु रचना गर्नुभयो । कयौ साधानरत सिद्ध पुरुषहरुले धर्मको ज्ञान दिईरहनु भएको छ । त्यसैले यहाँको धर्तीमा देवत्व टेकेको अनुभव हुन्छ । लुम्बिनीमा भगवान बुद्धको जन्म, पशुपतिनाथमा शिवको आराधना, मुक्तिनाथमा मोक्ष प्राप्तिको विश्वास, जनकपुरधाममा सीता–रामको स्मृति, स्वयम्भू र बौद्धनाथमा गहिरो बौद्ध साधना यी सबै तीर्थस्थलले नेपाललाई विश्व आध्यात्मिक नक्सामा अग्रपंक्तिमा राखेका छन् ।
नेपालको भूमि सधैं ऋषि–महर्षिहरू, सिद्धपुरुष, साधु–सन्त र योगीहरूको साधनास्थल बनेको छ । आज पनि यिनै महापुरुषहरूले समाजलाई धर्म, ज्ञान र सेवा प्रदान गरिरहेका छन्।यहाँका हरेक पर्व, पूजा महोत्सवमा आस्था र भक्ति झल्किन्छ। दशैं, तिहार, तीज, छठ, ल्होसार, योमरी पूर्णिमा जस्ता चाडपर्वहरूले नेपाली जीवनलाई नियम, संयम र समर्पणसँग जोडेका छन् । अनादिकालदेखि ध्यान, योग र साधनाको अभ्यास चलिआएको छ। आज यो अभ्यासले नेपाललाई पश्चिमी जगतका लागि पनि एक आकर्षक आध्यात्मिक गन्तव्य बनाएको छ । नेपालको भौगोलिक विविधता र प्राकृतिक सुन्दरता संसारकै अनुपम छ । सगरमाथा (ःयगलत भ्खभचभकत) लगायत आठवटा आठहजार मिटरभन्दा अग्ला हिमशृंखला, अन्नपूर्णा पदमार्ग, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, पोखराको फेवा ताल, बर्दियाको जंगली सौन्दर्य यी सबैले पर्यटकलाई लोभ्याउँछन् । त्यसैगरी, काठमान्डौं उपत्यकाका दरबार, मठमन्दिरहरू, विश्व सम्पदा सूचिमा सुचीकृत स्थलहरू, नेवार संस्कृति, लोककला र वास्तुकलाले पनि ऐतिहासिक र सांस्कृतिक दृष्टिकोणले गहिरो आकर्षण सिर्जना गरेका छन् । नेपाललाई केवल नक्सामा कोरिएका हिमाल पहाड र तराईले मात्र वुझन सकिदैन यो त हजारौं वर्षको साधना, ध्यान र तपस्याले निर्माण भएको तपोभूमि हो।नेपाल सधैं ऋषि–महर्षि, सिद्धपुरुष र योगीहरूको साधनास्थल बनेको छ। उनीहरूले यहाँ ग्रन्थ रचना गरे, मन्त्र उच्चारण गरे, र लोककल्याणको लागि आफ्नो जीवन समर्पण गरे। यहीँबाट फैलिएको ज्ञान र चेतनाले मानवतालाई उज्यालो बनाएको छ।
ध्यान, योग र साधनाको अभ्यास यहाँ केवल अभ्यास मात्र होइन, आत्म–खोजको यात्रा हो । यही यात्राले नेपाललाई पश्चिमी जगतका लागि पनि एउटा आध्यात्मिक आश्रय बनाएका हो ।
हरेक पर्वत, हरेक खोला, हरेक संस्कृतिले सन्देश दिईरहेका छन् । नेपाल केवल एउटा भूगोल होइन, यो मानव चेतना, प्रकृति र सम्भावनाको अद्भुत संगम हो।आध्यात्मिक शान्तिको खोजमा निस्किनेहरूका लागि यो पवित्र भूमि हो।सौन्दर्यको खोजमा हिँड्नेहरूका लागि यो स्वर्ग हो र नयाँ सम्भावना खोज्नेहरूका लागि यो अवसरको उज्यालो हो। सिद्धी प्राप्त गर्नेको लागि तपोभूमि हो । सिद्धी प्राप्त गरेका महापुरुषहरुले यहाँका वासीहरुलाई बिभिन्न माध्यमबाट सेवा दिईरहनु भएको छ भने समाजकल्यानमा आफनो जीवन अर्पन गरिरहनु भएको छ । यहाँ बसोवास गर्ने मानिसको जीवनशैलीमा धर्म, संस्कार, र साधनाको गहिरो प्रभाव देखिन्छ ।
नेपाल आज विकास र सम्भावनाका दिशातर्फ अग्रसर हुँदैछ । पर्यटन, कृषि, जलविद्युत्, सूचना प्रविधि र सेवा क्षेत्रहरूमा नेपालमा अपार सम्भावना रहेको छ । यिनै सम्भावनाहरूले देशको आर्थिक विकासलाई द्रुत गतिमा लैजाने आधार बनिरहेका छन् । नेपाल केवल एक भौगोलिक स्थान होइन; यो मानव चेतना, प्रकृति र सम्भावनाको संगम हो । अध्यात्मिक शान्ति खोज्नेका लागि, सौन्दर्यको खोजी गर्नेका लागि नेपाल साँचिकै एक उज्यालो भूमि हो । यो राष्ट्रले विश्वलाई दिन सक्ने सन्देश स्पष्ट छः “शान्तिको र अध्यात्मको चेतना” ।, नेपाललाई हेर्दा एउटा चस्माबाट मात्र हेर्ने देश होइन । यो अध्यात्मको गहिराइ, सौन्दर्यको विविधता, र सम्भावनाको उज्यालो संगम हो । धार्मिक शान्तिका खोजीमा निस्किनेहरूका लागि नेपाल एक पबित्र भूमि हो; सांस्कृतिक अनुभव र प्रकृति पारखीहरूका लागि एक स्वर्ग हो; र लगानी, व्यवसाय वा नव प्रवर्तन गर्न चाहनेका लागि अवसरको भूमि हो ।यसैले, नेपालले विश्वलाई “शान्ति र अध्यात्मको चेतना दिन सक्छ ”।