आशिष थापा जी,

अहमदाबाद: “यहाँ चुनाव भएको छैन जब बीजेपी [भारतीय जनता पार्टी] नेताहरूले 2002 को दंगालाई सम्झाउँदैनन्,” अहमदाबादको मुस्लिम बहुल जुहापुराका सिकर्मी जमालभाईले भने।

“हामीले यससँग बाँच्न सिकेका छौं,” उनले थपे।

जमालभाईले नोभेम्बर 25 मा अमित शाहको भाषणको जवाफ दिइरहेका थिए जब केन्द्रीय गृहमन्त्रीले प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी राज्यको मुख्यमन्त्री हुँदा 2002 मा मुस्लिम विरोधी दंगाले राज्यमा “स्थायी शान्ति” सुनिश्चित गरेको दाबी गरे।

“उनीहरूले नरेन्द्र भाइको लागि समस्या सिर्जना गर्ने प्रयास गरे तर उहाँले तिनीहरूलाई यस्तो पाठ सिकाउनुभयो कि उनीहरूले 2022 सम्म केही गर्न हिम्मत गरेनन्। तर 2002 मा उनीहरूलाई पाठ सिकाएपछि, यी तत्वहरूले त्यो बाटो (हिंसाको) छोडे। तिनीहरूले 2002 देखि 2022 सम्म हिंसामा संलग्न हुनबाट जोगिए। बीजेपीले साम्प्रदायिक हिंसामा संलग्न हुनेहरू विरुद्ध कडा कारबाही गरेर गुजरातमा स्थायी शान्ति स्थापना गरेको छ, ”शाहले चुनावी र्‍यालीमा घोषणा गरे।

जमालभाईजस्तै, इलाकाका धेरैजसो अरूले चुनावी अभियानको अन्तिम चरणमा 2002 को दंगाको बीजेपीले अचानक आह्वान गरेकोमा कुनै आश्चर्य व्यक्त गरेनन्। बीजेपी नेताहरूले प्रायः गुजराती उप-राष्ट्रवाद र विकास दावीहरूको वरिपरि आफ्नो क्यान्भासिङ गरे जुन राज्यका मतदाताहरूलाई “हिन्दूहरूको सुरक्षा” र 2002 मा कसरी समाज विरोधी तत्वहरू (मुस्लिमहरू पढ्नुहोस्) उनीहरूको ठाउँ देखाइयो भनेर सम्झाउन पूर्ण सर्कल घुमाउनु अघि।

तैपनि, मुस्लिमहरूका मजदुर वर्गहरू आफ्नो जीविकोपार्जनको चिन्ता र गुजरातमा समुदायले सामना गर्ने चौतर्फी भेदभावमा व्यस्त छन्।

“बीजेपीले सोच्दछ कि त्यस्ता मुद्दाहरू उठाएर, यसले शासनमा उनीहरूको असफलताबाट ध्यान हटाउन र हिन्दूहरूका बीचमा आफ्ना परम्परागत मतदाताहरूलाई मुस्लिम विरोधी पट्टिमा सुदृढ गर्न सक्षम हुनेछ,” जमालभाईले भने।

“तर मलाई र अरूलाई हेर्नुहोस्। बिहान ९ बजे पसल खोलेँ । करिब दिउँसो भइसकेको छ तर मैले केही कमाएको छैन,’ उनले भने ।

‘विगत एक दशकमा हरेक वस्तुको मूल्य ह्वात्तै बढेको अवस्थामा पनि हाम्रो आम्दानी घटेको छ,’ उनले भने, ‘घरको ढोका मिलाउँदा रु तीन सय पाउनुहुन्थ्यो तर आजभोलि ७० रुपैयाँ मात्रै पाइन्छ ।

“प्रतिस्पर्धा बढेको छ र मानिसहरू तिर्न इच्छुक छैनन्,” उनले भने।

यस क्षेत्रका फलफूल तथा तरकारी बिक्रेता इरफानले मासिक ६ हजारदेखि ८ हजार रुपैयाँसम्म कमाइ हुने गरेको बताए । “हामी तीन दाजुभाइ हौं र प्रत्येकले तरकारी र फलफूल बेच्ने गर्छौं। तर हाम्रो कमाइ भने उस्तै छ ।”

जमलभाई र इरफान दुवैलाई रोकिएको आम्दानीले असर गरेको छ। “बहुसंख्य समुदाय पेन्सनमा बाँचिरहेका छन्। वर्षौंदेखि हाम्रो लागि खुसीको ईद आएको छैन। हाम्रा छोराछोरीलाई पढाइ छोडेर काम गर्न बाध्य पारियो,’ जमालभाइले भने।

‘सरकारी विद्यालय राम्रोसँग चल्दैनन् । मुस्लिम बालबालिकालाई पनि विद्यालयमा सम्मानपूर्वक व्यवहार गरिँदैन । मैले मेरा तीन छोराछोरीलाई निजी विद्यालयमा पठाएँ भने झन्डै ८ हजार रुपैयाँ खर्च लाग्छ । मेरो कमाइको साथ, यो विकल्प छैन, “उनले भने।

जमालभाई र इरफान दुवैले वेजलपुर निर्वाचन क्षेत्रका भाजपा विधायकले विगत पाँच वर्षमा जुहापुरा कहिल्यै नगएको दाबी गरे। “तपाई आफैंले यस क्षेत्रको भीडभाड गल्लीहरू, योजनाविहीन सडकहरू र ढल निकास देख्न सक्नुहुन्छ। तर हामीले भाजपाबाट कहिल्यै धेरै आशा गरेका थिएनौं। तपाईंले यस क्षेत्रमा देख्नुहुने सबै भवनहरू निजी रूपमा बनेका छन्,” जमालभाईले भने।

इरफानले विश्वास गरे कि भाजपा विधायक आफ्नो पार्टीको मुस्लिम विरोधी राजनीतिको कारण बाध्य छन्। “यदि विधायकले यस क्षेत्रमा केही विकास कार्य गर्ने सोच्नुहुन्छ भने, उसले आफ्नो हिन्दू मत गुमाउन सक्छ जुन बहुमतमा छ।”

“वेजलपुर चुनाव सधैं हिन्दू-मुस्लिम (साम्प्रदायिक राजनीतिको लागि बोलचाल वाक्यांश) भएको छ। बीजेपीले निर्वाचन क्षेत्रबाट जित्नको लागि बहुमत हिन्दू मतहरू एकजुट गर्न आवश्यक छ, “इरफानले भने।

अहमदाबादको जुहापुरा, राखियाल, सरखेज र यस्तै अन्य मुस्लिम बस्तीहरूमा बसोबास गर्ने मानिसहरूका लागि बहुसंख्यक आक्रामकता र मुस्लिमहरू विरुद्ध चौतर्फी भेदभाव निरन्तर रहेको छ। इरफानले भने, ‘हामीलाई प्रहरीले शंकास्पद व्यवहार गर्छ, विद्यालयले पनि हाम्रा बालबालिकालाई मनोरञ्जन दिँदैनन्, ट्राफिक प्रहरी पनि हामीसँग हिन्दूभन्दा कडा हुन्छ ।

“उनीहरू भन्छन् कि दंगा रोकियो जुन राम्रो हो। तिनीहरू (भाजपा नेताहरू) दंगा इन्जिनियर थिए। अहिले सत्तामा आएपछि त्यसो गर्दैनन् । हाम्रो जीविकोपार्जनका समस्याहरू र हामी राज्यमा बाँचिरहेको असुरक्षाको निरन्तर अवस्थाको बारेमा के भन्नुहुन्छ। के यसको अर्थ अमित शाहले दाबी गरे जस्तै ‘स्थायी शान्ति’ हो,’ जमालभाईले भने।

शिक्षा क्षेत्रमा काम गर्ने सामाजिक कार्यकर्ता गजालाले द वायरलाई बताइन् कि मध्यम वर्ग र धनीहरूको सानो भाग बाहेक गुजरातका अधिकांश मुस्लिमहरू दयनीय अवस्थामा बाँचिरहेका छन्। “उनीहरू आफ्नो पढाइ छोड्न, सानै उमेरमा काम सुरु गर्न र डरको बादलमा बाँच्न बाध्य छन्।

समुदाय आफ्नो गृह राज्यमा दोस्रो दर्जाको नागरिक बन्नको लागि सर्तमा आउनको लागि निरन्तर तनावमा छ, “उनले भनिन्।

“यो गुजरात मोडेल हो जुन अब भारतभरि दोहोर्याइएको छ,” उनले थपे। अहमदाबादमा रहेका एक कार्यकर्ता र पत्रकार कलिम सिद्दिकीले भने, राज्यमा मुस्लिमहरू विरुद्ध भेदभाव संस्थागत गरिएको छ।

“राज्यमा छुट्टै अल्पसंख्यक मामिला मन्त्रालय वा अल्पसंख्यक आयोग पनि छैन। भाजपा नेतृत्वको सरकारले अल्पसंख्यक कल्याणको लागि 70 करोड भन्दा बढीको बजेट विनियोजन गरेको छ। यदि हामीले दलित र आदिवासीहरूको लागि बजेट 4,000 करोड भन्दा बढी छ भने मुस्लिमहरूलाई कस्तो व्यवहार गरिन्छ भनेर देख्न सकिन्छ, “सिद्दीकीले भने।

आफ्नो चुनावी घोषणापत्रमा, बीजेपीले मुस्लिमहरू विरुद्ध मात्र आफ्नो पूर्वाग्रह बढायो। यसले कट्टरपन्थी विरोधी कार्य बलको वाचा गर्‍यो, हिन्दुत्वको धारणालाई रेखांकित गर्दै कि मुस्लिमहरूलाई मात्र कट्टरपन्थी बनाइएको छ। यसले वक्फ बोर्डको सम्पत्ति र मदरसहरूको अनुगमन गर्ने आयोगलाई पनि वाचा गरेको छ। विपक्षी दलहरूले एक शब्द पनि बोलेका छैनन्, भेदभावपूर्ण वाचामा कुनै पनि टिप्पणीले बहुसंख्यक समुदायलाई पन्छाउन सक्छ भन्ने डरले। यद्यपि, कांग्रेसले छुट्टै अल्पसंख्यक मामिला मन्त्रालय बनाउने वाचा गरेको छ, जबकि आम आदमी पार्टीले चुनाव लडिएको स्पष्ट सांप्रदायिक पृष्ठभूमिमा मुद्दाहरूलाई सम्बोधन गर्नबाट टाढा रह्यो।

“गुजरात जस्ता राज्यमा मुस्लिमहरूको लागि प्राथमिक मुद्दा सुरक्षा हो तर उनीहरूले बुझेका छन् कि यसबारे कुरा गर्नुको कुनै अर्थ छैन। बरु, उनीहरू चाहन्छन् कि सरकारले कम्तिमा उनीहरूको जीविकोपार्जनको चिन्तालाई सम्बोधन गरोस्, “सिद्दीकीले भने।

चुनावको दौडमा अन्य नेताहरूले शाहलाई पछ्याउँदा मुस्लिम विरोधी पिच उठाउँदा मुस्लिम समुदायका लागि यो अचम्मको कुरा थिएन। गुजरातमा भेदभाव र यस्तो आक्रामकता सामान्य भएको छ।”चुनावलाई सबै भन्दा ठूलो लोकतान्त्रिक अभ्यासको रूपमा अन्यत्र मनाइन्छ तर गुजरातमा, हामी चुनाव जतिसक्दो चाँडो समाप्त होस् भन्ने चाहन्छौं,” जमालभाईले भने, अर्को चुनाव जसमा मुस्लिमहरू निशाना बनेका थिए र तिनीहरूको चिन्ताको अन्त्य हुन बाँकी छ।